W wielu moich tekstach wspominałem o wielkich, a czasem niesłusznie zapomnianych muzykach związanych z Grodkowem i jego najbliższą okolicą. Za każdym razem, gdy zagłębiam się w historię tej ziemi, uderza mnie, jak wiele wybitnych osobowości zostało zepchniętych na margines pamięci, pozostawiając w powszechnej świadomości właściwie jednego „biednego” Józefa Elsnera.
A przecież wielokulturowe tereny dawnego księstwa biskupiego sprzyjały rozwojowi niezwykłych talentów. Z Wielkiego Grodkowa i jego okolic wywodziło się wielu ludzi, którzy swoją twórczością przekraczali granice Śląska, docierając do najważniejszych ośrodków kulturalnych Europy.
Na szczęście historia, choć czasem długo milczy, nie pozwala o nich całkowicie zapomnieć. Kolejnym przykładem jest Peter Hänsel – artysta, którego nazwisko może brzmieć dziś bardziej „obco” niż nazwisko Józefa Elsnera, ale którego związki z kulturą polską są niezwykle interesujące.
Peter Hänsel (ur. 29 listopada 1770 r. w Lipowej; zm. 18 września 1831 r. w Wiedniu) był śląskim skrzypkiem i kompozytorem muzyki klasycznej, tworzącym niemal wyłącznie muzykę kameralną. Współcześnie postrzega się go nie tylko jako jednego z najważniejszych przedstawicieli tradycji kwartetowej wywodzącej się od Josepha Haydna i Wolfganga Amadeusza Mozarta, lecz także jako kompozytora, który wprowadzał wpływy francuskie i polskie do wiedeńskiego stylu klasycystycznego. Tym samym stał się swoistym muzycznym pośrednikiem między kulturą niemiecką, francuską i polską.
Jego biografia jest zresztą niezwykłym świadectwem tego, jak bardzo ówczesna Europa była ze sobą powiązana. Hänsel związany był z Warszawą, Petersburgiem, Wiedniem i Paryżem, a jego muzyczna droga prowadziła przez najważniejsze centra ówczesnego życia artystycznego.
Podobnie jak jego rówieśnik Ludwig van Beethoven (1770–1827), Hänsel należał do grona uczniów Josepha Haydna. W latach 90. XVIII wieku kształcił się w jego kręgu, a w 1802 roku pobierał u niego lekcje kompozycji. Mimo kontaktu z jednym z najwybitniejszych twórców swojej epoki przez całą karierę pozostał wierny stosunkowo konserwatywnemu stylowi muzycznemu.
Zmarł w Wiedniu 18 września 1831 roku, niespełna dwa miesiące przed swoimi 61. urodzinami. Przypuszcza się, że przyczyną śmierci była panującą epidemią cholery.
Być może warto więc przywrócić Peterowi Hänselowi miejsce w historii Grodkowa. Nie tylko jako kompozytorowi, który zapisał się w dziejach europejskiej muzyki kameralnej, ale także jako człowiekowi, którego życiorys pokazuje, że Śląsk nigdy nie był kulturowym peryferium. Był częścią Europy – i to częścią, z której wyrastały talenty zdolne odnaleźć się zarówno w Warszawie, Petersburgu, Paryżu, jak i Wiedniu.
Życie i twórczość
Po odbyciu w 1787 roku praktyki muzycznej u swojego wuja w Warszawie Hänsel udał się do Rosji, gdzie dołączył do orkiestry księcia Grigorija Aleksandrowicza Potiomkina w Petersburgu. Orkiestra pozostawała wówczas pod kierownictwem wybitnego kapelmistrza Giuseppe Sartiego. Po zakończeniu kontraktu Hänsel powrócił w 1788 roku do Warszawy.
Wiosną 1791 roku został koncertmistrzem na dworze księżnej Izabeli Lubomirskiej w Wiedniu, gdzie od 1796 roku był zatrudniony na stałe, otrzymując ustalone roczne wynagrodzenie. W 1802 roku rozpoczął naukę u jednego z najwybitniejszych kompozytorów swojej epoki – Josepha Haydna. To właśnie pod jego kierunkiem pogłębiał swoje umiejętności kompozytorskie. Następnie wyjechał do Paryża, gdzie przebywał w latach 1802–1803, po czym powrócił do Wiednia.
Hänsel pozostawił po sobie imponujący dorobek. Jego twórczość obejmuje 58 kwartetów smyczkowych, 6 triów smyczkowych, 4 kwintety, 3 kwartety z udziałem fletu i klarnetu oraz 9 duetów skrzypcowych. Komponował również wariacje, polonezy, ronda, marsze, a także liczne inne utwory na instrumenty klawiszowe i smyczkowe.
Ilu z Was słyszało o tym śląskim muzyku światowej klasy?
Być może właśnie takich postaci powinniśmy szukać w historii Grodkowa i Śląska – ludzi, których nazwiska przekroczyły granice regionu, a ich twórczość znalazła swoje miejsce w historii europejskiej kultury.
Co ciekawe, Hänsel jest znany również w Korei, gdzie postrzega się go jako jednego z najwybitniejszych przedstawicieli tradycji muzycznej wywodzącej się od Haydna, a nawet stawia się go w jednym szeregu z najwybitniejszymi przedstawicielami klasycyzmu, takimi jak sam Mozart.
Maciej Mischok
Przeczytaj też: Nie tylko leczenie szpitalne. Brzeskie Centrum Medyczne rozwija poradnie specjalistyczne i diagnostykę
