Szatan nie jest wcale gorzki. Krwistoborowik szatański kontra goryczak żółciowy

Sezon grzybowy ruszył. Być może upały nieco ostudzą nasze zapędy, ale miejmy nadzieję, że ostatnie deszcze zadowolą grzybnię na tyle, że wyda owocniki. Ruszyły również wszelakiej maści portale społecznościowe. Jedni chwalą się pierwszymi zbiorami, drudzy im zazdroszczą. Ideą tychże stron jest m.in. wymiana doświadczeń i za to chwała. Dzięki temu mniej doświadczeni grzybożercy mogą skonsultować się z bardziej doświadczonymi grzybiarzami. Czytając jednak niektóre komentarze, jestem zdumiony. No bo jak w tak ważnej kwestii – jak życie, czy zdrowie – mogą wypowiadać się osoby mające często blade pojęcie na dany temat. Pod tym samym zdjęciem goryczaka żółciowego można spotkać skrajnie różne opinie. Od „jadalny, smaczny” po „szatan, wyrzuć”.

Czasem zdarza się wprawdzie trzeźwy komentarz, że przecież to goryczak żółciowy, a nie żaden szatan. Te jednak są jak głos wołającego na puszczy.

Mniej wtajemniczonym wyjaśniam, że nie będziemy się zajmować demonologią, a wszelkie sukuby i inkuby pozostawimy egzorcystom. Tu mowa jest o krwistoborowiku szatańskim, potocznie zwanym szatanem i o goryczaku żółciowym, często – z niejasnego powodu – z tym pierwszym mylonym.
W ubiegłym roku poprosiłem o konsultację w sprawie pewnego grzyba i jakie były najczęstsze opinie? Oczywiście: szatan, wywal, wywal czym prędzej itp. Tymczasem Grzyb okazał się dorodnym okazem piaskowca kasztanowatego. Dodam, że był bardzo smaczny, a ja czuję się dobrze. Skorzystałem oczywiście z rady, ale kogoś, kto jest mądrzejszy, a nie kogoś, kto się mądrzy.

Jak odróżnić krwistoborowika szatańskiego od goryczaka żółciowego? Zapytałem o to licencjonowanego grzyboznawcę, Sabinę Dąbrowską, bardziej znaną społeczności internetowej jako Sabina Grzybowa.

Janusz Pasieczny: wielu grzybiarzy goryczaka żółciowego nazywa szatanem, to chyba poważny błąd? Jak najpewniej możemy odróżnić te dwa gatunki?
Sabina Dąbrowska: Zacznę od tego, że krwistoborowik szatański i goryczak żółciowy wyglądają totalnie inaczej. Dziwi mnie, że ludzie je mylą. To dwa zupełnie inne wizualnie grzyby. Krwistoborowik szatański jest grzybem trującym, szczególnie w stanie surowym. Zawiera m.in. muskarynę i bolesatynę, które są odpowiedzialne za dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bóle głowy, spadek ciśnienia czy rumień twarzy. Goryczak żółciowy jest tylko niejadalny ze względu na gorzki smak. Uważam, że oba gatunki są bardzo różne wizualnie. Krwistoborowik szatański jest grzybem bardzo rzadkim w całej Europie. Jego występowanie odnotowano w Kalifornii, Maroku, a nawet Waszyngtonie. Niektórzy nazywają go diablik lub smoczy łeb. Znanych jest jego tylko kilka stanowisk w Polsce. Oficjalne źródła podają jego występowanie na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i górach Kaczawskich, jednak moi znajomi znajdują go także w innych rejonach kraju. Jest rzadki w całej Europie i znajduje się na czerwonej liście roślin i grzybów Polski, ze statusem E, czyli krytycznie zagrożonym wyginięciem. Na ponad 30 borowików występujących w Polsce jest w trójce grzybów objętych ochroną całkowitą, obok masłoborowika królewskiego i gorzkoborowika korzeniastego. Gatunek objęty ochroną ścisłą na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Kapelusz tego grzyba ma kolor szarawy i może sięgać ogromnych rozmiarów, nawet do 30 cm średnicy. Rurki są krwistoczerwone, a trzon jest mocny i pod samym kapeluszem (hymenoforem) jest żółtawy, a w pozostałej części karminowoczerwony. Jako ciekawostkę mogę dodać, że Krwistoborowik szatański był do niedawna borowikiem, jednak zgodnie z Rekomendacją nr 1/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego borowik ten jest krwistoborowikiem. Goryczak żółciowy jest bardzo pospolitym grzybem, często spotykanym i w żaden sposób nie jest chroniony. Występuje głównie pod sosnami. Jego kapelusz jest znacznie mniejszy niż u krwistoborowika szatańskiego i ma barwę w przeróżnych odcieniach brązu i beżu. Na pewno wyróżnia go trzon pokryty szeroką siatką w kolorze brunatnym. Goryczak żółciowy nie zmienia swojej barwy po uszkodzeniu tak jak krwistoborowik szatański, a spód kapelusza może mieć kolor od białawego po różowy. Goryczak żółciowy jest grzybem niejadalnym ze względu na gorzki posmak, który wzmacnia się pod wpływem obróbki termicznej. Nie jest natomiast trujący, a najnowsze badania wykazały, że zawiera właściwości antynowotworowe, przeciwgrzybiczne i przeciwbakteryjne, a w przyszłości może się okazać bardzo cenionym gatunkiem.

J.P.: Jak myślisz, co jest powodem tak wielu błędnych opinii?
S.D.: Myślę, że powodem jest tu być błędnie przekazywana nam wiedza z pokolenia na pokolenie, a także bzdury, które możemy przeczytać w sieci. Nie dziwię się grzybiarzom, że goryczka żółciowego nazywają szatanem, ponieważ moja babcia tak go nazywała, pomimo że to zupełnie inny grzyb. To niewłaściwa nazwa przekazywana nam przez rodziców i dziadków. „Szatanistów” goryczakowych w Polsce mamy miliony, a proces uświadamiania ich co do gatunków będzie długotrwały.

J.P.: A czy, proponowane przez niektórych, próbowanie grzyba albo lizanie nóżki to dobry sposób?
S.D.: Tak, o ile mamy do czynienia z gołąbkiem lub mleczajem. Lepiej poprosić o pomoc doświadczonego grzybiarza, niż wszystkie grzyby traktować próbą smakową. Dla przykładu mogę podpowiedzieć, że śmiertelnie trujący muchomor zielonawy ma bardzo łagodny smak.

J.P.: Ale goryczak nie jest trujący?
S.D.: Goryczak żółciowy nie jest trujący, tylko niejadalny ze względu na gorzki smak, a gorycz ta staje się intensywna podczas obróbki termicznej. Udowodniono naukowo, że goryczak żółciowy posiada właściwości antynowotworowe, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Ma on kuzyna, który nazywa się grzybiec purpurowozarodnikowy i również jest gorzki.

J.P.: Jak w takim razie skorzystać z dobrodziejstwa goryczaków bez ich spożywania?
S.D.: Znam osoby, które kiszą goryczaki i zupełnie nie przeszkadza im posmak goryczki. Może nalewki spirytusowe albo napary z suszu?

J.P.: Czy chciałabyś dodać coś na ten temat?
S.D.: W razie wątpliwości zapraszam na profil grupy na FB „Grzyby Brzeg i Okolice”, gdzie specjaliści chętnie pomogą w ocenie gatunku.

J.P.: dziękuję za rozmowę.
S.D.: dziękuję również.

W grzybiarstwie jest żelazna zasada – nie jesteś pewny, to nie bierz! W poradach powinna dominować zasada – nie wiesz, to nie zabieraj głosu.

Jestem zdania, że każdy amator leśnego runa powinien poszerzać swoje horyzonty i poznawać nowe gatunki. Warto zatem pogłębiać swoją wiedzę, studiować atlasy i konsultować się z doświadczonymi grzybiarzami. Polecam stronę na Facebooku: Grzyby Brzeg i Okolice. Prowadzą ją kompetentni ludzie i grzechem byłoby nie skorzystać z ich doświadczenia. Wybierając się do lasu pamiętaj, że nie niszczymy grzybów, których nie zabieramy.

Tekst: Janusz Pasieczny
Foto: Wikipedia

52 thoughts on “Szatan nie jest wcale gorzki. Krwistoborowik szatański kontra goryczak żółciowy

  1. Jak zwykle klasa Panie Januszu. Dziękuję za zaproszenie do artykułu i chęć do uświadamiania grzybiarzy do używania poprawnych nazw atlasowych 🙂

  2. Hi, Neat post. There’s a problem with your site in internet explorer, would test this… IE still is the market leader and a large portion of people will miss your fantastic writing because of this problem.

  3. I haven’t checked in here for some time because I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I will add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

  4. I carry on listening to the news bulletin talk about receiving boundless online grant applications so I have been looking around for the most excellent site to get one. Could you advise me please, where could i find some?

  5. Hey there, I think your site might be having browser compatibility issues. When I look at your website in Chrome, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, fantastic blog!

  6. Very good site you have here but I was wanting to know if you knew of any community forums that cover the same topics discussed in this article? I’d really love to be a part of community where I can get advice from other knowledgeable individuals that share the same interest. If you have any suggestions, please let me know. Kudos!

  7. I am really impressed with your writing talents as smartly as with the format to your weblog. Is this a paid subject or did you modify it your self? Either way keep up the nice high quality writing, it’s uncommon to look a nice weblog like this one nowadays..

  8. Woah! I’m really digging the template/theme of this website. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s hard to get that „perfect balance” between superb usability and appearance. I must say you have done a excellent job with this. In addition, the blog loads super fast for me on Opera. Exceptional Blog!

  9. I have read a few good stuff here. Certainly value bookmarking for revisiting. I wonder how so much effort you put to make this sort of fantastic informative web site.

  10. Hello, Neat post. There’s an issue along with your web site in internet explorer, may test thisK IE still is the market chief and a large section of folks will miss your great writing due to this problem.

  11. It’s a pity you don’t have a donate button! I’d certainly donate to this outstanding blog! I suppose for now i’ll settle for book-marking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to new updates and will talk about this site with my Facebook group. Chat soon!

  12. Nice post. I study one thing more difficult on totally different blogs everyday. It’s going to all the time be stimulating to learn content material from other writers and observe just a little something from their store. I’d desire to use some with the content material on my blog whether you don’t mind. Natually I’ll give you a hyperlink on your web blog. Thanks for sharing.

  13. Very interesting information!Perfect just what I was searching for! „If you could choose one characteristic that would get you through life, choose a sense of humor.” by Jennifer Jones.

  14. Hmm it looks like your site ate my first comment (it was super long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole thing. Do you have any suggestions for beginner blog writers? I’d genuinely appreciate it.

  15. I cling on to listening to the news bulletin speak about getting free online grant applications so I have been looking around for the most excellent site to get one. Could you advise me please, where could i find some?

  16. I do believe all the ideas you have introduced to your post. They are very convincing and can certainly work. Still, the posts are too short for starters. May just you please prolong them a little from subsequent time? Thank you for the post.

  17. Appreciating the time and effort you put into your website and in depth information you provide. It’s nice to come across a blog every once in a while that isn’t the same unwanted rehashed information. Wonderful read! I’ve bookmarked your site and I’m adding your RSS feeds to my Google account.

  18. Undeniably believe that that you stated. Your favorite reason seemed to be on the net the simplest thing to remember of. I say to you, I definitely get irked whilst people consider concerns that they just do not recognize about. You controlled to hit the nail upon the highest and also defined out the entire thing with no need side effect , people can take a signal. Will probably be again to get more. Thank you

  19. What i do not realize is actually how you are not really a lot more well-preferred than you may be now. You are so intelligent. You realize therefore considerably in the case of this subject, made me in my opinion consider it from numerous varied angles. Its like women and men are not fascinated unless it is one thing to do with Lady gaga! Your personal stuffs excellent. At all times handle it up!

  20. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to your blog when you could be giving us something informative to read?

  21. Amazing blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers? I’m hoping to start my own website soon but I’m a little lost on everything. Would you advise starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many options out there that I’m completely overwhelmed .. Any recommendations? Thank you!

  22. Thank you, I have just been looking for info about this subject for ages and yours is the greatest I’ve discovered till now. However, what in regards to the conclusion? Are you positive about the supply?

  23. Good day! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I really enjoy reading through your blog posts. Can you suggest any other blogs/websites/forums that deal with the same topics? Many thanks!

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *